Veel echtparen/samenwonenden kiezen er vroeg of laat voor om een testament op te laten maken, waarin ze de zaken regelen voor de situatie waarin een van hen als eerste overlijdt. De langstlevende partner moet ongestoord verder kunnen leven, waardoor de kinderen moeten wachten op hun erfdeel. Dat geeft rust. Maar let op: vaak bevatten testamenten mechanismen die pas afgaan ná het eerste overlijden. Mogelijk zelfs pas jaren later, bij een nieuwe liefde of een WLZ-indicatie. Wie daar als adviseur niet scherp op is, kan belangrijke zaken over het hoofd zien. Wat zijn de adders onder het gras?

Wettelijke verdeling versus tweetrapstestament
In de wettelijke verdeling gaat alles naar de langstlevende partner. De kinderen krijgen een vordering, die pas opeisbaar is bij zijn of haar overlijden. Daarnaast zijn er ook nog veel ouders met een tweetrapstestament. Daarbij is alleen de partner erfgenaam, maar geldt: wat er nog over is van de nalatenschap (het bezwaarde vermogen), is uiteindelijk voor de kinderen. Die kinderen heten dan verwachters, de ouder is de bezwaarde. In het testament staan vaak ontbindende voorwaarden die van belang zijn. Deze voorwaarden hebben te maken met het overlijden van de langstlevende ouder, maar kunnen ook te maken hebben met hertrouwen of opname in een WLZ-instelling. Dat zijn kantelpunten waarop het vermogen ineens kan verschuiven.

Het kantelmoment: aangifte erfbelasting terwijl de ouder nog leeft
Treedt zo’n ontbindende voorwaarde in werking, dan gebeurt er iets fundamenteels. Het bezwaarde vermogen valt vrij naar de verwachters. Juridisch én fiscaal. Er moet aangifte erfbelasting worden gedaan, terwijl de langstlevende ouder mogelijk nog leeft. Dat vraagt inzicht: wat was het bezwaarde vermogen? Wat mocht worden verteerd? Wat mocht worden vervreemd? En wat niet? Extra spannend wordt het bij een woning. Die kan op dat moment juridisch overgaan naar de kinderen, met alle gevolgen voor wonen, zorg en financiering. Hertrouwen of een WLZ-opname kan daardoor een grote estate plannings-impact hebben. Bij een wettelijke verdeling zijn dit ook belangrijke momenten, maar deze hebben dan alleen betrekking op de vordering van de kinderen.

Tip
In testamenten is vaak de verplichting van een (jaarlijkse) boedelbeschrijving opgenomen. Vanuit kostenoogpunt wordt dit vaak niet gedaan. Toch is het heel belangrijk om dit wel te doen, zodat duidelijk is hoe groot het bezwaarde vermogen is.